بی توجهی به کودک چیست؛ نتایج بی توجهی پدر و مادر به فرزند

در بسیاری از کشورهای جهان، کودکان زیادی با مسئله بی‌ توجهی والدین یا مراقبان روبه‌رو هستند. بی توجهی پدر و مادر به کودک یا Child Neglect یکی از رایج‌ترین شکل‌های آسیب‌های تربیتی است که می‌تواند بر سلامت جسمی، روانی و رشد عاطفی کودک تأثیر بگذارد. البته باید توجه داشت که بی توجهی به کودک با نادیده گرفتن برخی رفتارهای منفی او برای اصلاح رفتار تفاوت دارد. در تعریف کلی، بی‌توجهی زمانی رخ می‌دهد که والدین یا پرستار کودک نتوانند یا نخواهند نیازهای اساسی کودک مانند تغذیه مناسب، سرپناه، پوشاک، مراقبت‌های پزشکی، توجه عاطفی و حمایت روانی را به شکل کافی فراهم کنند.

ادامه‌دار بودن این وضعیت می‌تواند عواقب جدی برای کودک به همراه داشته باشد؛ از مشکلات رشد جسمی و ضعف سیستم ایمنی گرفته تا بروز اختلالات رفتاری، اضطراب، کاهش اعتمادبه‌نفس و مشکلات عاطفی در آینده. بسیاری از والدین حتی متوجه نمی‌شوند که برخی رفتارهای روزمره آن‌ها می‌تواند نوعی بی‌توجهی به نیازهای کودک تلقی شود. به همین دلیل آگاهی از نشانه‌ها، عوارض و روش‌های پیشگیری از بی توجهی به کودک اهمیت زیادی دارد تا والدین و حتی پرستار کودک بتوانند محیطی امن‌تر و حمایت‌کننده‌تر برای رشد سالم فرزند فراهم کنند.

انواع بی توجهی به کودک توسط والدین

بی توجهی به کودکان می‌تواند به شکل‌های مختلفی بروز پیدا کند و در بسیاری از موارد باعث ایجاد استرس، ناامنی عاطفی و مشکلات رفتاری در کودک شود. این نوع بی‌توجهی همیشه به‌صورت آشکار دیده نمی‌شود و گاهی در رفتارهای روزمره والدین یا مراقبان کودک پنهان است. شناخت انواع بی توجهی به کودک به والدین کمک می‌کند تا از بروز آسیب‌های جدی در روند رشد جسمی، عاطفی و آموزشی فرزند خود جلوگیری کنند.

به نقل از سازمان جهانی بهداشت (WHO)

بدرفتاری و بی‌توجهی به کودکان یکی از مشکلات مهم سلامت عمومی در جهان است و ۶ نفر از هر ۱۰ کودک زیر ۵ سال، یعنی حدود ۴۰۰ میلیون کودک، به طور منظم در معرض تنبیه بدنی و/یا خشونت روانی از سوی والدین و مراقبان قرار می‌گیرند. کودک‌آزاری و بی‌توجهی می‌تواند آثار طولانی‌مدتی بر سلامت جسمی، سلامت روان، عملکرد اجتماعی و کیفیت زندگی فرد در بزرگسالی بر جای بگذارد.

در ادامه به مهم‌ترین انواع بی توجهی به کودکان اشاره می‌کنیم:

• بی توجهی مادی

در این نوع بی‌توجهی، نیازهای اولیه و اساسی کودک مانند تغذیه مناسب، بهداشت، سرپناه، لباس و سایر امکانات ضروری زندگی به‌درستی تأمین نمی‌شود. ادامه‌دار بودن این شرایط می‌تواند سلامت جسمی و رشد طبیعی کودک را با خطر مواجه کند.

• نظارت نامناسب بر کودک

یکی از رایج‌ترین انواع بی توجهی به کودک، نبود نظارت کافی از سوی والدین یا مراقبان است. تنها گذاشتن کودک در خانه در حالی که توانایی مراقبت از خود را ندارد، قرار دادن او در محیط‌های خطرناک و ناایمن یا سپردن کودک به سرپرستان نالایق از جمله نمونه‌های این نوع بی‌توجهی محسوب می‌شوند.

• بی توجهی آموزشی

بی‌توجهی به آموزش و تحصیل کودک نیز از دیگر مصادیق Child Neglect است. ثبت‌نام نکردن کودک در مدرسه، پیگیری نکردن مشکلات درسی، بی‌تفاوتی نسبت به افت تحصیلی یا اجازه دادن به غیبت‌های مکرر و غیرموجه می‌تواند روند رشد علمی و آینده تحصیلی کودک را تحت تأثیر قرار دهد.

• بی توجهی پزشکی

این نوع بی‌توجهی زمانی رخ می‌دهد که والدین یا سرپرست کودک به سلامت جسمی او توجه کافی نداشته باشند. مراجعه نکردن به پزشک در زمان بیماری، بی‌توجهی به درمان مشکلات جسمی یا نادیده گرفتن نیازهای پزشکی کودک از مهم‌ترین نمونه‌های بی توجهی پزشکی به شمار می‌روند.

• بی توجهی عاطفی و معنوی

بی‌توجهی عاطفی زمانی اتفاق می‌افتد که کودک از حمایت احساسی، محبت و توجه کافی برخوردار نباشد. قرار دادن کودک در معرض دعواهای خانوادگی، سیگار، مصرف الکل یا مواد مخدر در محیط خانه و همچنین نادیده گرفتن نیازهای عاطفی او می‌تواند احساس ناامنی، اضطراب و کاهش اعتمادبه‌نفس را در کودک ایجاد کند.

نشانه های بی توجهی پدر و مادر به فرزند

بی توجهی به کودک همیشه به‌صورت مستقیم و آشکار دیده نمی‌شود، اما معمولاً نشانه‌هایی در رفتار، ظاهر یا وضعیت زندگی کودک وجود دارد که می‌تواند زنگ خطر مهمی برای والدین، معلمان یا مراقبان باشد. شناخت نشانه های بی توجهی پدر و مادر به فرزند اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام این موضوع می‌تواند از بروز مشکلات جدی جسمی، عاطفی و رفتاری در کودکان جلوگیری کند.

برخی از مهم‌ترین نشانه‌های بی توجهی به کودک عبارت‌اند از:

1. رعایت نشدن بهداشت فردی مانند بی‌توجهی به بهداشت دهان و دندان
2. غیبت‌های مکرر و غیرموجه در مدرسهپوشیدن لباس‌های نامناسب، کهنه یا لباس‌هایی که با فصل هماهنگ نیستند
3. بی‌توجهی به نظافت و آراستگی ظاهری کودک
4. درخواست مکرر غذا یا خوراکی از دیگران به دلیل برآورده نشدن نیازهای تغذیه‌ای
5. برداشتن پول یا وسایل دیگران بدون اجازه برای تأمین نیازهای اولیه
6. گرایش زودهنگام به مصرف سیگار، الکل یا مواد مخدر
7. بی‌توجهی والدین به وضعیت بهداشت و سلامت کودک
8. بروز مشکلات عاطفی مانند اضطراب، احساس ناامنی یا احساس گناه در کودکان

نتایج بی توجهی به کودک

بی­ توجهی به کودک باعث بروز مشکلات و عوارض زیادی می ­شود که در زیر برخی از آن­ ها اشاره شده است:

• مشکلات سلامتی و رشدی: بی توجهی به کودک و در نتیجه­ ی آن سوء تغذیه کودک می­تواند بر روی رشد و عملکرد مغز تاثیر بگذارد. عدم نظارت بر سلامت و واکسیناسیون کودکان می­ تواند باعث مشکلات و بیماری­های بسیاری زیادی در آنها گردد.
• مشکلات احساسی و روحی: بی توجهی ممکن است باعث به وجود آمدن مشکلات و اختلالات ذهنی و احساسی و کمبود اعتماد به نفس در کودکان شود و از طرفی احساس حسادت در کودک به وجود آید بنابراین برای پیشگیری از ایجاد حس حسادت و تنهایی در کودکتان راهکارهایی را در مقاله تعریف حسادت برای کودکان آورده ایم تا شمارا با نحوه ایجاد این حس در کودک آشنا کنیم که بتوانید از بروز آن جلوگیری نمایید .
• مشکلات اجتماعی و رفتاری: کودکانی که مورد بی توجهی قرار می گیرند در برقراری ارتباط با دیگران مشکلات زیادی خواهند داشت.

رفتارهای اشتباه والدین نسبت به فرزندان

برخی از والدین ناخواسته رفتارهایی را از خود نشان می­ دهند که باعث تاثیرات منفی در فرزاندان آن­ ها می­ شود برخی از آن­ها  که نباید انجام شود در زیر اشاره شده:

می خواهید کنترل همه چیز را به عهده بگیرید

والدین باید در نظر بگیرند که نباید فرزندتان را مدام تحت کنترل داشته باشید زیرا این کار باعث می­شود در آینده قادر به برقراری ارتباطی موثر با اطرافیان­شان نشوند. همچنین در آینده آنها نمی­توانند یک رابطه عاطفی سالم داشته باشند زیرا توان تصمیم گیری ندارند و به تنها چیزی که فکر می کنند، خودشان است.

سرکوب کردن احساسات کودکان

گاهی پدر و مادرها کودکان را به خاطر رفتار انها ، سرزنش می کنند. به عنوان مثال در شرایط مختلف به آنها می گویند:«پسر که گریه نمی کند»، «تو که بچه نیستی»، «گریه نکن» و… این جملات برای کودکان نه تنها آموزنده نیست بلکه باعث سرکوب شدن احساسات او نیز خواهد شد. هر چه کنترل فرد روی احساساتش بیشتر باشد، منزوی تر می شود.

به کودکان ابراز عشق نکردن

اگر کودکی عشق و علاقه لازم را از پدر و مادرش دریافت نکند، عزت نفس او زیر سؤال می رود، طوری که خود را نیز دیگر دوست نخواهد داشت. این نوع تفکر در آینده روی نگاه کودک به ظاهرش هم تأثیرگذار می باشد و باعث می­شود مدام از اندام یا چهره اش ایراد بگیرد.

دعوا والدین در مقابل کودکان

کودکانی که مدام نظاره گر دعوا پدر و مادران خود بوده اند، در بزرگسالی 2 نوع رفتار از خود نشان می دهند:یا از بحث کردن بیزارند و به شدت از آن دوری می کنند یا این که مدام در پی آزار رساندن به دیگران هستند.

درخواست های غیرممکن از کودکان

کودکان تمام تلاش خود را برای انجام خواسته های والدین می کنند . اما اگر در این راه شکست بخورند، خود را سرزنش کرده و احساس می کنند که لیاقت عشق آنها را ندارند. زندگی با این نوع پدر و مادرها بسیار مشکل است.

سلب کردن قدرت تصمیم گیری از فرزند

تصمیم گیری برای فرزندان در واقع گرفتن فرصت مستقل بودن از آنها است. هر کودکی باید این حق را داشته باشد که برای زندگی خود تصمیم بگیرد، البته این بدین معنی نیست که پدر و مادر هیچ دخالتی در آن نداشته باشند، بلکه آنها باید نظارت و حمایت های لازم را داشته باشند. اگر کودکی قادر به تصمیم گیری نباشد، نمی تواند مشکلات خود را حل کند. به همین دلیل در زمان بزرگسالی نیز در تصمیم گیری، نیازمند تائید دیگران می باشد.

سخن پایانی

بی توجهی به کودک می‌تواند پیامدهای جدی و بلندمدتی بر سلامت روان، رشد عاطفی، اعتمادبه‌نفس و حتی آینده اجتماعی فرزندان داشته باشد. کودکانی که در محیطی همراه با کمبود توجه، محبت و نظارت کافی رشد می‌کنند، ممکن است با مشکلاتی مانند اضطراب، احساس ناامنی، افت تحصیلی و اختلالات رفتاری روبه‌رو شوند. به همین دلیل آگاهی والدین از اهمیت توجه عاطفی و تربیتی به فرزندان نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این آسیب‌ها دارد.

اگر والدین احساس می‌کنند به هر دلیلی فرصت یا مهارت کافی برای رسیدگی به نیازهای فرزند خود را ندارند، بهتر است از کلاس‌های آموزشی تربیت فرزند یا مشاوره‌های تخصصی کودک و خانواده کمک بگیرند تا بتوانند شیوه‌های درست ارتباط و تربیت را یاد بگیرند. همچنین استفاده از خدمات حرفه‌ای مانند پرستار کودک در منزل زندگی برتر می‌تواند به والدین کمک کند تا در کنار مدیریت مسئولیت‌های روزمره، مراقبت و توجه کافی به فرزند خود را نیز فراهم کنند. این موضوع نه‌تنها به بهبود کیفیت تربیت کودک کمک می‌کند، بلکه از بروز بسیاری از عوارض بی توجهی به کودک در آینده نیز جلوگیری خواهد کرد.

سوالات متداول