این مقاله در تاریخ 23-08-1405 بازبینی و بهروزرسانی شده است.
مثانه بیش فعال در کودکان یکی از مشکلات عملکردی دستگاه ادراری است که با احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع ادرار شناخته می شود. کودک مبتلا ممکن است در طول روز بارها به دستشویی برود، نتواند ادرار خود را به موقع نگه دارد یا پیش از رسیدن به سرویس بهداشتی دچار نشت ادرار شود. به همین دلیل، تکرر ادرار در کودکان همیشه به معنای ابتلا به مثانه بیش فعال نیست و برای تشخیص آن باید علت های دیگری مانند عفونت ادراری و یبوست نیز بررسی شوند.
علت زیاد دستشویی رفتن کودکان می تواند متفاوت باشد و تشخیص درست، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. درمان مثانه بیش فعال در کودکان معمولاً با اصلاح عادت های دفع ادرار، تنظیم مصرف مایعات و رسیدگی به مشکلاتی مانند یبوست آغاز می شود. در صورت نیاز، پزشک روش های درمانی دیگری را نیز پیشنهاد می کند. اگرچه کنترل علائم ممکن است به زمان نیاز داشته باشد، بسیاری از کودکان با مراقبت و درمان مناسب بهبود پیدا می کنند.
مثانه بیش فعال چیست؟
مثانه بیشفعال یا Overactive bladder (OAB) حالتی است که طی آن فرد مدام به دفع ادرار نیاز پیدا میکند. او میل بدون کنترل به دفع، حس بیاختیاری ادراری و نیاز به دفع شبانه دارد. عارضه مثانه بیش فعال در حدود دو سوم زنان رایج است. این بیماری در بین زنان بیشتر از نوع مثانه بیش فعال خشک است. فرد مبتلا تصور میکند که بلافاصله باید دفع ادرار داشته باشد. نوع دیگری از عارضه مثانه بیش فعال از نوع خیس است که در آن فرد دچار بیاختیاری ادراری فوری شده و بعد از نیاز شدید و ناگهانی به دفع ادرار، دچار نشت ادراری نیز میشود.

بدن معمولا ادرار را در مثانه نگه میدارد و زمانی که مثانه پر شد؛ عصبها به عضلات اطراف مثانه پیام میدهند که زمان تخلیه و دفع ادرار رسیده است. همچنین دیگر عصبها به مجرای ادرار دستور میدهند که برای خروج ادرار از بدن باز شوند. گاهی عصبها سیگنالهای اشتباه ارسال میکنند و به مثانه دستور دفع میدهند؛ درحالیکه هنوز مثانه کاملا پر نشده است. در این حالت گفته میشود که فرد دچار مثانه بیش فعال شده است. برای کمک به درمان انواع بیماریها شما میتوانید از خدمات پرستار کودک بهرهمند شوید. پرستار با ارائه خدمات تخصصی برای بهبود شرایط بیماری، به بهبود وضعیت بیمار کمک میکنند.
بیش فعالی مثانه در کودکان
سندروم مثانه بیشفعال در کودکان نیز بروز میکند. مثانه بیش فعال در کودکان مانند سندروم مثانه بیش فعال در بزرگسالان است. هرچند ممکن است کودکان علائم متفاوتی نشان بدهند. ناتوانی در کنترل عضلات مثانه، مصرف مواد محرک مانند شکلات و مایعات زیاد و التهاب مثانه از دلایل پرکاری مثانه در کودکان است.
به نقل از سایت webmd:
یکی دیگر از علل پرکاری مثانه وضعیتی به نام پولاکیوری یا سندرم تکرر ادرار در روز است. کودکانی که پولاکیوری دارند مکرر ادرار می کنند. در برخی موارد، ممکن است هر پنج تا 10 دقیقه یکبار ادرار کنند یا بین 10 تا 30 بار در روز ادرار کنند.
این عارضه بیشتر در بین کودکان 3 تا 8 ساله دیده می شود و فقط در ساعات بیداری وجود دارد. علائم دیگری وجود ندارد. پزشکان معتقدند پولاکیوری با استرس مرتبط است. معمولاً این بیماری پس از دو تا سه هفته بدون نیاز به درمان از بین می رود.

علائم مثانه بیش فعال
سندروم مثانه بیش فعال در کودکان علائم و نشانههای زیادی دارد که رایجترین آنها عبارتاند از:
- نیاز فوری به ادرار: در این بیماری کودک به سرعت نیاز به دفع ادرار دارد. بهعبارتی او تصور میکند که باید خیلی سریع خودش را به سرویس بهداشتی برساند؛ در غیر این صورت نمیتواند ادرارش را نگه دارد.
- در این بیماری کودک مدام نیاز به دفع ادرار پیدا میکند.
- کوکد همواره نیاز فوری به دفع ادرار دارد و این عارضه با احتمال نشتی ادرار همراه است.
- خیس شدن مکرر کودک در طول روز بعد از 3 سالگی، یا خیس شدن شبانه بعد از 4 سالگی و یا حداقل دوباره در شب نیاز به دفع ادرار
- خواب کودک برای دستشویی رفتن مختل و یا قطع شود.
علائم و نشانه های مثانه بیش فعال در کودکان ممکن است به سختی قابل تشخیص باشد.
تفاوت مثانه بیش فعال، پولاکیوری و عفونت ادراری در کودکان
| وضعیت | نشانه های رایج | نکته قابل توجه |
|---|---|---|
| مثانه بیش فعال | احساس ناگهانی و فوری دفع ادرار، تکرر ادرار و گاهی نشت ادرار | کودک ممکن است برای جلوگیری از نشت ادرار پاهایش را به هم فشار دهد یا حالت چمباتمه بگیرد. |
| پولاکیوری یا تکرر ادرار روزانه | مراجعه مکرر به دستشویی در ساعات بیداری، گاهی با فاصله چند دقیقه | معمولاً علامت دیگری وجود ندارد و ممکن است با استرس ارتباط داشته باشد. |
| عفونت ادراری | تکرر ادرار، احساس فوریت، سوزش یا درد هنگام دفع و گاهی تب | آزمایش ادرار برای بررسی عفونت اهمیت دارد. |
تکرر ادرار به تنهایی برای تشخیص مثانه بیش فعال کافی نیست و پزشک باید احتمال عفونت و سایر مشکلات ادراری را نیز بررسی کند.
علل ابتلا به مثانه بیش فعال در کودکان
مثانه بیش فعال در کودکان معمولاً به دلیل انقباض غیرارادی عضله دتروسور، یعنی عضله ای که در دیواره مثانه قرار دارد، ایجاد می شود. در این وضعیت، مثانه پیش از پر شدن کامل پیام نیاز فوری به دفع ادرار ارسال می کند. با این حال، نمی توان آسیب عضله دتروسور را علت اصلی و قطعی تمام موارد دانست. عوامل مختلفی ممکن است در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
اگر کودک مرتب به دستشویی می رود، نباید بدون بررسی، علت را مثانه بیش فعال در نظر گرفت. علت زیاد دستشویی رفتن کودکان می تواند عفونت ادراری، یبوست، عادت های نادرست دفع ادرار یا حتی افزایش طبیعی دفعات ادرار در برخی شرایط باشد. برای تشخیص دقیق، پزشک علائم کودک و در صورت نیاز آزمایش ادرار را بررسی می کند. از عوامل مرتبط با مثانه بیش فعال یا تشدید علائم آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. اختلال در عملکرد عضله دتروسور
عضله دتروسور هنگام پر شدن مثانه باید در حالت استراحت باقی بماند و هنگام دفع ادرار منقبض شود. اگر این عضله زودتر از زمان مناسب منقبض شود، کودک ممکن است احساس ناگهانی و شدید دفع ادرار داشته باشد. علت این اختلال در بسیاری از کودکان مشخص نیست.
2. عفونت ادراری
عفونت مثانه و مجاری ادراری می تواند باعث تحریک مثانه و بروز علائمی مانند تکرر ادرار، احساس فوریت، سوزش و درد هنگام دفع شود. این علائم ممکن است با مثانه بیش فعال اشتباه گرفته شوند، اما عفونت ادراری به بررسی و درمان جداگانه نیاز دارد.
3. یبوست
تجمع مدفوع در روده بزرگ می تواند به مثانه فشار وارد کند و ظرفیت عملکردی آن را کاهش دهد. به همین دلیل، بعضی از کودکان مبتلا به یبوست دچار تکرر ادرار، احساس فوریت یا نشت ادرار می شوند. بررسی وضعیت دفع مدفوع در کودکانی که علائم ادراری دارند اهمیت زیادی دارد.
4. مصرف نوشیدنی های کافئین دار
کافئین موجود در نوشیدنی هایی مانند قهوه، چای پررنگ و نوشیدنی های انرژی زا ممکن است دفعات ادرار یا احساس فوریت را افزایش دهد. این نوشیدنی ها برای کودکان انتخاب مناسبی نیستند و بهتر است مصرف آن ها محدود شود.
5. اضطراب و فشارهای روانی
تغییر محیط، شروع مدرسه، تنش های خانوادگی یا اضطراب ممکن است علائم ادراری بعضی کودکان را تشدید کند. با این حال، اضطراب به تنهایی علت قطعی مثانه بیش فعال نیست و نباید بدون بررسی سایر عوامل، تمام علائم کودک را به مسائل روانی نسبت داد.
6. اختلالات ساختاری یا عصبی دستگاه ادراری
برخی ناهنجاری های مادرزادی یا مشکلات عصبی می توانند بر عملکرد مثانه و کنترل ادرار تأثیر بگذارند. این موارد در همه کودکان مبتلا به تکرر ادرار وجود ندارند و معمولاً در صورت مشاهده علائم غیرمعمول، مانند جریان ضعیف ادرار یا تخلیه ناقص مثانه، بررسی تخصصی ضرورت پیدا می کند.
7. عادت های نامناسب دفع ادرار
به تعویق انداختن رفتن به دستشویی، نگه داشتن طولانی مدت ادرار یا عجله هنگام تخلیه مثانه ممکن است الگوی طبیعی دفع را مختل کند و علائم ادراری را تشدید کند. گاهی نیز کودک به دلیل مشغول بودن به بازی یا فعالیت های روزانه، دیرتر متوجه نیاز به دفع ادرار می شود.
اگر بدن هورمونی به نام ADH به اندازه کافی تولید نکند، مثانه بیش فعال نیز ممکن است رخ دهد.
تشخیص پرکاری مثانه
برای تشخیص مثانه بیش فعال در کودکان و بزرگسالان، معاینه توسط پزشک انجام میشود.
- بررسی سوابق بیمار و ارزیابی جزئیاتی مانند الگوی ادرار، تعداد و فاصله زمانی بین تحریک و دفع ادرار، عوامل تحریک کننده، دیگر علائم مرتبط و تاثیر آن در کیفیت زندگی
- تست ادرار و بررسی سطح آلبومین، قند، عفونت ادراری و دیگر نشانههای مرتبط
- سونوگرافی مثانه یا سیستتوسکوپی
ارتباط مثانه بیش فعال با سن
مثانه بیش فعال محدود به سن خاصی نیست و می تواند در کودکان و بزرگسالان دیده شود. البته علائم و علت های احتمالی آن در گروه های سنی مختلف تفاوت دارد. در کودکان، احساس ناگهانی و فوری دفع ادرار، تکرر ادرار و گاهی نشت ادرار از نشانه های این اختلال هستند. در بزرگسالان نیز احتمال بروز مثانه بیش فعال با افزایش سن بیشتر می شود، اما این مشکل بخشی طبیعی از روند پیری محسوب نمی شود.
در کودکان خردسال، کنترل ادرار هنوز در حال تکامل است و خیس شدن لباس یا ناتوانی در نگه داشتن ادرار، به ویژه پیش از تکمیل آموزش دستشویی رفتن، لزوماً نشانه مثانه بیش فعال نیست. کنترل ادرار در کودکان با سرعت متفاوتی شکل می گیرد و نمی توان صرفاً بر اساس سن، این اختلال را تشخیص داد. اگر تکرر ادرار، احساس فوریت یا نشت ادرار پس از شکل گیری کنترل ادرار ادامه پیدا کند، بهتر است کودک توسط پزشک ارزیابی شود تا مثانه بیش فعال از عفونت ادراری، یبوست و سایر مشکلات احتمالی تشخیص داده شود.
درمان قطعی مثانه بیش فعال کودکان
درمان مثانه بیش فعال کودکان بهصورت کامل امکانپذیر نیست. تنها میتوان علائم بروز این بیماری را کمرنگتر کرد. معمولا پزشکان برای درمان مثانه بیش فعال کودکان عضلات کف لگن را تقویت میکنند تا کنترل بیشتری روی دفع ادرار داشته باشند. در این موارد ورزش کگل توصیه میشود. درمان OAB خودبهخود انجام نمیشود. عدم درمان مثانه بیش فعال در کودکان باعث بدتر شدن و تشدید علائم، ضعیف شدن عضلات کنترل کننده ادرار و نازک شدن عضلاتی کف لگن میشود.
برای درمان OAB معمولا از ترکیبی از روشها استفاده میکنند. کنترل علائم مثانه بیش فعال در کودکان شامل موارد زیر است:
- تغییر برخی از عادتها در زندگی و عدم مصرف موادی مانند قهوه، مشروبات گازدار، آبنبات و الکل
- تکنیکهای استراحت و تنفس مانند مدیتیشن و تمرینات آرامش از طریق تنفس عمیق و آهسته
- تمرین های تخصصی عضلات کف لگن، از جمله تمرینات کگل، در صورت تشخیص و آموزش صحیح توسط متخصص برای بهبود کنترل ادرار. البته تمرین کگل برای همه کودکان مبتلا به مثانه بیش فعال مناسب نیست و در صورت اختلال در شل کردن عضلات کف لگن، ممکن است تمرینات دیگری لازم باشد.
- درمان دارویی به کمک داروهایی مانند آنتیکولینرژیکها و داروهای مسدودکننده آلفا
- درمان مثانه بیشفعال به کمک فیزیوتراپی و تکنیکهای توانبخش از جمله تحریک عصبی الکتریکی (PTNS)، تحریک مغناطیسی تکانه ناحیهای (TMS) و تحریک توانبخشی عمقی (DBS)
روش های کنترل و درمان مثانه بیش فعال در کودکان
| روش درمان | نحوه انجام |
|---|---|
| زمان بندی دفع ادرار | تشویق کودک به رفتن منظم به دستشویی، معمولاً هر ۲ تا ۳ ساعت و طبق برنامه درمانی |
| تنظیم مصرف مایعات | مصرف آب کافی و منظم در طول روز، بدون محدود کردن بی دلیل مایعات |
| درمان یبوست | بررسی و درمان یبوست، چون می تواند به مثانه فشار وارد کند و علائم ادراری را تشدید کند |
| اصلاح عادت های دستشویی رفتن | نشستن صحیح، آرامش هنگام دفع و تخلیه کامل مثانه بدون عجله |
| حذف محرک های احتمالی | کاهش نوشیدنی های کافئین دار و گازدار و سایر مواد محرک در صورت تشخیص پزشک |
| دارودرمانی | در صورت باقی ماندن علائم و با تشخیص پزشک، ممکن است داروهایی مانند اکسی بوتینین تجویز شود. |
درمان مثانه بیش فعال با بازآموزی مثانه
شامل قرار دادن کودک در یک “برنامه خنثی کردن” است که در آن او به اتاق دستشویی میرود تا طبق برنامه ادرار کند. این موضوع به کودک کمک میکند مثانه به آرامی آموزش داده شود تا ادرار بیشتر و بیشتر نگه داشته شود، همانطور که برای آن طراحی شده است.
تمرینات کف لگن برای درمان قطعی مثانه بیش فعال
راهی برای تقویت عضلاتی است که برای کند کردن و توقف جریان ادرار و جلوگیری از ادرار بی اختیار نقش دارند.
جراحی برای درمان مثانه بیش فعال در کودکان
جراحی روش معمول یا استانداردی برای درمان مثانه بیش فعال در کودکان نیست. در بیشتر موارد، علائم با اصلاح عادت های دفع ادرار، تنظیم مصرف مایعات، درمان یبوست و در صورت نیاز دارودرمانی تحت نظر پزشک کنترل می شوند. اگر بررسی های پزشکی وجود یک ناهنجاری ساختاری در مثانه یا دستگاه ادراری را نشان دهد، ممکن است متخصص اورولوژی کودکان درمان اختصاصی، از جمله جراحی را پیشنهاد کند. بنابراین، انجام جراحی به تشخیص دقیق علت مشکل بستگی دارد و صرف ابتلا به مثانه بیش فعال یا تکرر ادرار، دلیلی برای مداخله جراحی نیست.
قرص برای مثانه بیش فعال
از مهمترین داروهایی که به درمان مثانه بیش فعال کمک میکند؛ داروهای ضدکولینرژیک است که فعالیت عضلات مثانه را کاهش داده و به کاهش ترشح ادرار کمک میکنند. از جمله این داروها میتوان به قرصهایی مانند اوکسیبوتینین، تولترودین، داریفناکین و سولیفناسین اشاره کرد.
ورزش برای مثانه بیش فعال کودکان
برای درمان سندروم مثانه بیش فعال میتوان به تقویت عضلات مثانه پرداخت. ورزش و تمرینات ورزشی برای این منظور کاربرد دارند. از مهمترین تمریناتی که در این زمینه به کودک شما کمک میکنند؛ عبارتاند از:
- تمرینات کگل
- تمرینات تنفسی عمیق
- پیادهروی، دوچرخهسواری، شنا و بدنسازی با وزنههای سبک
داروی گیاهی برای مثانه بیش فعال کودک
به جز تمام موارد گفته شده، برخی از داروهای گیاهی هم برای درمان و کنترل علائم مثانه بیشفعال کاربرد دارد. از جمله رایجترین این داروها عبارتاند از:
- گل چای بهخاطر خواص ضدالتهابی و ضدعفونی کننده به التیام علائم و کاهش التهاب در مثانه کمک میکند.
- آرنیکا یا گل همیشه بهار کوهی خواص ضدالتهاب و آرامشبخش دارد که برای کاهش التهاب و تحریک مثانه مفید است.
- پوک ریشه خواص ضدعفونی کننده داشته و به کاهش التهاب مثانه کمک میکند.

راهکارهای تقویت مثانه بیش فعال
درصورتیکه در کنترل ادرار مشکل دارید؛ گزینههای متعددی برای کمک به شما وجود دارند. برخی از روشهای طبیعی برای تقویت مثانه و درمان بیشفعالی مثانه مفید و موثر هستند. در ادامه برخی از راهکارهای موثر برای درمان و بهبود مثانه بیش فعال کودکان را مرور میکنیم:
- نظارت بر مصرف مایعات
برای درمان مثانه بیش فعال کودکان لازم است که نوع و میزان مایعاتی که مصرف میکنید را ثبت و بررسی کنید. درست مانند رژیمهای غذایی لاغری، در این رژیم هم مصرف مایعات بهدقت بررسی میشوند. ثبت دقیق مایعات مصرفی برای کنترل بهتر شرایط بیماری مثانه بیش فعال کودکان مفید است.
- تمرین دادن به مثانه
از بهترین و موثرترین روشهای غیردارویی برای درمان مثانه بیش فعال، تمرین دادن به مثانه است. این روش شامل یک برنامه دقیق برای دفع ادرار است. با این روش عضلات لگن تقویت میشوند و علائم بیشفعالی مثانه کنترل میشوند.
- استفاده از پدهای جاذب برای کنترل مثانه بیش فعال
استفاده از پدهای جاذب ادرار کمک میکند تا استرس کمتری در خصوص این بیماری و کنترل علائم آن داشته باشید. پدهای جذب ادرار یک راهحل عالی برای کنترل نشتهای ناخواسته ادرار هستند. این پدها با جذب سریع مایع به کودک این امکان را میدهند که در موقعیتهای اجتماعی بدون نگرانی در خصوص بیماری حضور پیدا کند.
- مصرف ویتامین C
مکملهای ویتامین C برای مبارزه با استرس اکسیداتیو مفید است و به حفظ سلامت اعصاب اطراف مثانه کودک کمک میکند. این ویتامین به تقویت سیستم دفعی پرداخته و نشتی ادرار را کاهش میدهد.
- کاهش وزن
کاهش وزن نه تنها برای سلامتی بدن مفید است که باعث میشود انعطافپذیری عضلات مثانه هم افزایش پیدا کند. این روند در نهایت برای کاهش علائم مثانه بیش فعال کودکان و بیاختیاری مثانه مفید است. این تغییر سبک زندگی تاثیر خوبی در بهبود کیفیت زندگی شما دارد.
- کوئرستین
کوئرستین یک فلانوئید طبیعی است که خاصیت ضدالتهاب داشته و باعث میشود احساس اضطراب برای دفع ادرار کاهش پیدا کند. با این ماده مغذی نیاز فوری به سرویس بهداشتی کاهش پیدا میکند.
- گیاه بوچو
گیاه بوچو یک گیاه ضدالتهاب، ضدباکتری و ادرارآور است. از درمانهایی که در طب سنتی برای مثانه بیش فعال کودک انتخاب میشود؛ گیاه بوچو است. این گیاه از آفریقای جنوبی میآید. این گیاه نه تنها برای پاکسازی دستگاه ادراری که برای بهبود عملکرد مثانه و کلیهها نیز مفید است.
- قطع کافئین
کافئین می تواند منجر به مثانه بیش فعال در کودکان شود. کافئین همچنین میتواند اثرات منفی دیگری بر الگوی خواب در کودکان داشته باشد، بنابراین ممکن است ایده خوبی باشد که این ماده را به طور کامل از رژیم غذایی کودک حذف کنید.
- اجتناب از نوشیدن مایعات قبل از خواب
این کار باعث کاهش شب ادراری کودک در طول شب میگردد.

تجربه و توصیه پرستاری در مراقبت از کودک مبتلا به مثانه بیش فعال
برای مثال تصور کنید کودکی در سن دبستان قرار دارد و در طول روز بارها برای رفتن به دستشویی از بازی یا فعالیت های روزانه خود دست می کشد. گاهی نیز به دلیل نرسیدن به موقع به سرویس بهداشتی، لباس او خیس می شود. در چنین شرایطی، مراقب کودک نباید او را سرزنش کند یا برای نگه داشتن ادرار تحت فشار قرار دهد.
در یک سناریوی فرضی، پرستار کودک می تواند زمان مراجعه به دستشویی، میزان تقریبی مایعات مصرفی و دفعات نشت ادرار را ثبت کند تا اطلاعات دقیق تری در اختیار والدین و پزشک قرار بگیرد. تشویق کودک به رفتن منظم به دستشویی، فراهم کردن دسترسی آسان به سرویس بهداشتی و حفظ آرامش او نیز اهمیت دارد. اگر کودک هنگام دفع درد یا سوزش دارد، تب می کند یا خون در ادرارش دیده می شود، باید موضوع سریعاً به والدین اطلاع داده شود تا ارزیابی پزشکی انجام شود.
این مثال یک موقعیت فرضی برای توضیح نقش مراقب است و به معنای گزارش یک پرونده واقعی پرستاری نیست.
چه زمانی برای مثانه بیش فعال کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کودک به طور مکرر احساس نیاز فوری به دفع ادرار دارد، بیش از حد معمول به دستشویی می رود یا دچار نشت ادرار در طول روز شده است، بهتر است توسط متخصص اطفال یا اورولوژیست کودکان معاینه شود. مراجعه به پزشک به ویژه در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- کودک هنگام ادرار کردن احساس سوزش یا درد دارد.
- ادرار او خونی، کدر یا بدبو شده است.
- تکرر ادرار با تب یا درد زیر شکم و پهلو همراه است.
- کودک با وجود خشک بودن در یک دوره طولانی، دوباره دچار خیس کردن لباس یا شب ادراری شده است.
- جریان ادرار ضعیف است یا ادرار به صورت قطره ای خارج می شود.
- تکرر ادرار ادامه پیدا می کند و در خواب، بازی، مدرسه یا فعالیت های روزانه کودک اختلال ایجاد می کند.
در صورت همراهی تب با علائم عفونت ادراری، بهتر است کودک در همان روز و حداکثر طی ۲۴ ساعت ارزیابی پزشکی شود.
سوالات متداول






