نگهداری از والدین: وظیفه پسر یا دختر؟

با گذر زمان و افزایش سن والدین، نیاز آن‌ها به حمایت فرزندان بیش از پیش حس می‌شود. اما سوالی که اکثر خانواده‌ها با آن روبه‌رو هستند این است: آیا مراقبت از والدین وظیفه پسر است یا دختر؟ آیا مسئولیت مالی پسران مهم‌تر است یا حضور روزمره و عاطفی دختران؟ حقیقت این است که مراقبت سالمند فراتر از یک جنسیت است و بهترین نتیجه زمانی به دست می‌آید که همه فرزندان با هم، بر اساس توانایی و شرایط فردی، مسئولیت‌ها را تقسیم کنند.

نگاه دینی و اخلاقی به نگهداری از والدین

از دیدگاه اسلام، آیا پسران موظف‌اند از والدین پیر خود مراقبت کنند یا این وظیفه بر عهده دختران است؟ در آموزه‌های اسلامی، احترام و خدمت به والدین به عنوان یک وظیفه دینی و اخلاقی اهمیت بالایی دارد. فرزندان چه پسر و چه دختر موظف به رعایت احترام، توجه و مراقبت از والدین خود هستند. در بسیاری از روایات، پاداش مراقبت از والدین و اهمیت نیکی به آن‌ها به وضوح بیان شده است. از منظر اخلاقی نیز، جامعه انتظار دارد که فرزندان بدون توجه به جنسیت، در کنار والدین خود حضور فعال داشته باشند و در شرایط سالمندی به آن‌ها توجه کنند.

مراقبت اخلاقی شامل گوش دادن به نیازهای والدین، توجه به سلامت روان و ایجاد محیطی امن و صمیمی برای آن‌ها است. این نوع حمایت فراتر از کمک‌های مالی یا فیزیکی است و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی سالمندان دارد.

در سایت nairaland آمده است:

اما سختگیری‌های اسلام روشن می‌کند که شانه خالی کردن از مسئولیت والدین پیر، دعوتی به جهنم است. پدر و مادر در مراقبت از آنها و فراهم کردن تمام آسایش‌های جسمی و آرامش روانی ممکن برای آنها برابرند. زمانی که والدین بیشترین نیاز را به مراقبت دارند، در دوران پیری آنهاست. خدمت صادقانه به آنها در آن مرحله از زندگی‌شان بهترین راه برای خشنودی خداوند متعال است. همچنین یکی از آسان‌ترین راه‌های رسیدن به بهشت است. ابوهریره، صحابی پیامبر اکرم، گفته است: “کسی که با مراقبت از والدینش در طول زندگی و پیری والدینش، بهشت را به دست نیاورد، واقعاً رسوا شده است.”

 مسئولیت‌های پسران در حمایت از والدین

در فرهنگ ایرانی، نقش خانواده در نگهداری از سالمند پر رنگ است. معمولاً پسران نقش برجسته‌ای در تأمین نیازهای مالی و حمایت کلی خانواده و نگهداری از والدین دارند. این مسئولیت‌ها شامل:

• حمایت اقتصادی: پسران مسئول تأمین هزینه‌های مسکن، درمان و زندگی روزمره والدین هستند. این حمایت به کاهش دغدغه‌های مالی والدین کمک می‌کند و امکان دریافت خدمات مناسب را فراهم می‌کند.
• مسائل حقوقی و قانونی: پسران اغلب مسئول پیگیری امور اداری، حقوقی و درمانی والدین هستند که نیازمند حضور و تعامل با نهادهای مختلف است.
• هماهنگی و مدیریت: مدیریت و برنامه‌ریزی امور خانواده، به ویژه در شرایطی که والدین به کمک دائمی نیاز دارند، معمولاً بر عهده پسر گذاشته می‌شود.

این مسئولیت‌ها باعث می‌شود که نقش پسران در خانواده‌ها به شکل برجسته دیده شود، اما باید توجه داشت که این وظایف نباید به شکل انحصاری بر عهده آن‌ها گذاشته شود.

 نقش دختران در نگهداری از والدین

دختران اغلب به‌عنوان ستون عاطفی خانواده شناخته می‌شوند و نقش مهمی در مراقبت‌های روزانه و حمایت روحی دارند. این مسئولیت‌ها شامل موارد زیر است:

• مراقبت‌های جزئی و روزمره: شامل رسیدگی به تغذیه، بهداشت و سلامت والدین، همراهی در فعالیت‌های روزمره و داروهای ضروری است.
• پشتیبانی عاطفی و روحی: دختران معمولاً رابطه عاطفی نزدیک‌تری با والدین دارند و حضور آن‌ها می‌تواند حس امنیت و آرامش را در والدین تقویت کند.
• مدیریت امور منزل و هماهنگی مراقبت‌ها: دختران معمولاً نقش هماهنگی مراقبت‌ها، نظارت بر پرستاران در منزل و اطمینان از کیفیت خدمات پزشکی را بر عهده دارند.

به طور کلی دختران با اصول اساسی نگهداری از سالمند بیشتر آشنا هستند. حضور دختران باعث می‌شود والدین احساس ارزشمندی و محبت بیشتری داشته باشند و روند سالمندی آن‌ها با آرامش بیشتری طی شود.

ابعاد قانونی و حقوقی نگهداری از مادر و پدر

قانون مدنی ایران وظیفه تأمین نیازهای والدین را بر عهده تمام فرزندان گذاشته و به جنسیت اشاره‌ای نکرده است. ماده ۱۱۹۷ قانون مدنی بیان می‌کند که فرزندان موظف به تأمین نفقه والدین ناتوان از تأمین زندگی هستند. این قانون نشان می‌دهد که مسئولیت مراقبت از والدین باید به شکل جمعی انجام شود و تقسیم کار میان فرزندان با توافق خانوادگی مشخص می‌شود.

علاوه بر آن، قانون اجازه می‌دهد فرزندان از طریق خدمات حمایتی و پرستاری در منزل، بخشی از مسئولیت خود را به شکل قانونی و امن به متخصصان بسپارند. این موضوع به ویژه در شرایطی که فرزندان در شهرهای مختلف زندگی می‌کنند، اهمیت پیدا می‌کند.

اجرت المثل نگهداری از پدر و مادر چیست؟

اجرت المثل نگهداری از پدر و مادر به معنی دریافت حق‌الزحمه برای مراقبت از والدین در زمان حیات آن‌ها است. طبق قانون مدنی، اگر یکی از فرزندان وظیفه نگهداری از والدین را بر عهده بگیرد و این کار با رضایت والدین انجام شود، می‌تواند در آینده مطالبه اجرت‌المثل کند. این حق‌الزحمه بر اساس ارزش کار انجام‌شده و نظر کارشناس دادگستری تعیین می‌شود و ممکن است از دارایی والدین یا سایر فرزندان پرداخت گردد، مگر اینکه فرد این کار را صرفاً برای نیکوکاری و بدون انتظار مزد انجام داده باشد.

تغییرات اجتماعی و نقش نهادهای حمایتی

با افزایش فاصله جغرافیایی و سبک زندگی مدرن، سوال اساسی این است که برای سالمندان چه کنیم؟ در واقع امروزه مراقبت از والدین به یک چالش اجتماعی تبدیل شده است. مراکز پرستاری در منزل و خدمات مراقبت‌های ویژه، امکان رسیدگی به نیازهای والدین را به شکل حرفه‌ای فراهم می‌کنند. این مراکز خدماتی شامل مراقبت پزشکی، فیزیوتراپی، مشاوره روانشناسی و فعالیت‌های اجتماعی برای سالمندان است.

علاوه بر این، تغییرات فرهنگی و افزایش آگاهی خانواده‌ها در خصوص حقوق سالمندان باعث شده است که مسئولیت مراقبت، بین فرزندان به صورت منصفانه‌تر تقسیم شود. دولت نیز با ارائه بیمه‌ها و حمایت‌های مالی، به کاهش فشار بر خانواده‌ها کمک می‌کند و امکان مراقبت با کیفیت را فراهم می‌آورد.

مسئولیت مشترک فرزندان در مراقبت از والدین

بهترین راهکار، تقسیم مسئولیت میان پسر و دختر است تا والدین به شکل کامل حمایت شوند. این تقسیم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• پسران: تمرکز بر حمایت مالی، مدیریت امور حقوقی و هماهنگی با مراکز درمانی و پرستاری.
• دختران: مراقبت روزانه، حمایت روحی و عاطفی، نظارت بر خدمات پرستاری و همراهی در فعالیت‌های روزمره.

همچنین فرزندان می‌توانند با برقراری تماس‌های تلفنی منظم، بازدید دوره‌ای و حضور در فعالیت‌های اجتماعی والدین، سلامت روان و روحیه آن‌ها را تقویت کنند. این رویکرد جامع باعث می‌شود والدین با آرامش، احترام و ارزشمندی دوران سالمندی خود را سپری کنند.

نگهداری از مادرشوهر وظیفه کیست؟

نگهداری از مادرشوهر به‌صورت قانونی وظیفه عروس نیست، اما اگر زوجه به خواست خود یا با توافق با همسرش این مسئولیت را بر عهده بگیرد، می‌تواند مطالبه اجرت‌المثل کند. طبق قانون، در صورتی که عروس کارهایی با ارزش مالی برای مادرشوهر انجام دهد، همسر او موظف است حق‌الزحمه این مراقبت را پرداخت کند، مگر اینکه عروس این کار را صرفاً برای نیکوکاری انجام داده باشد.

آیا نگهداری از پدرشوهر وظیفه عروس است؟

نگهداری از پدرشوهر وظیفه قانونی عروس محسوب نمی‌شود و اصولاً بر عهده فرزندان  است. با این حال، اگر عروس به دلایلی مانند توافق با همسر یا شرایط خانوادگی، از پدرشوهر خود مراقبت کند و این مراقبت دارای ارزش مالی باشد، می‌تواند  در این زمینه هم از همسر خود اجرت‌المثل مطالبه کند. این مبلغ بر اساس نظر کارشناس دادگستری تعیین و توسط همسر پرداخت می‌شود.

مراقبت از والدین، مسئولیتی جمعی و مستمر

مراقبت از والدین وظیفه‌ای جمعی است که نیازمند همکاری همه فرزندان و استفاده از منابع حرفه‌ای و حمایتی است. تقسیم مسئولیت‌ها بر اساس توانایی‌ها، شرایط زندگی و نیازهای والدین، بهترین راه برای تضمین سلامت جسمی و روانی آن‌ها است. حفظ کرامت والدین و ایجاد محیطی صمیمی و حمایت‌کننده، نقش مهمی در کیفیت زندگی سالمندان دارد و باید به عنوان اولویت اصلی خانواده‌ها مد نظر قرار گیرد.
نتیجه‌گیری
نگهداری از والدین وظیفه‌ای جمعی و فراتر از جنسیت است. پسران و دختران هر کدام می‌توانند نقش مهمی در مراقبت سالمند ایفا کنند؛ پسران با حمایت مالی و مدیریت امور قانونی و دختران با مراقبت روزمره و حمایت عاطفی. آموزه‌های دینی، اصول اخلاقی و قوانین مدنی ایران همه بر مسئولیت فرزندان در مراقبت از والدین تأکید دارند. تقسیم مناسب مسئولیت‌ها و همکاری همه فرزندان، بهترین راه برای تضمین سلامت جسمی و روانی والدین و فراهم کردن یک محیط امن و صمیمی برای دوران سالمندی آن‌ها است.

سوالات متداول