این مقاله در تاریخ 23-08-1405 بازبینی و بهروزرسانی شده است.
سرم تراپی روشی برای تزریق مایعات، الکترولیت ها و برخی داروها از طریق رگ است که با تشخیص و تجویز پزشک انجام می شود. این روش در شرایطی مانند کم آبی بدن، از دست دادن مایعات بر اثر اسهال و استفراغ یا نیاز به دریافت وریدی داروها کاربرد دارد. در برخی شرایط، امکان انجام سرم تراپی در منزل نیز وجود دارد، اما انتخاب نوع سرم، مقدار و سرعت تزریق باید بر اساس وضعیت بیمار و دستور پزشک تعیین شود.
برای انجام ایمن این فرایند در منزل، می توان از خدمات مراکز معتبر و پرستار بیمار کمک گرفت. پرستار آموزش دیده با بررسی وضعیت بیمار، رعایت اصول بهداشتی و نظارت بر روند تزریق، از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری می کند. آشنایی با کاربرد سرم تراپی، مراحل کلی انجام آن و علت کند شدن یا قطع جریان سرم نیز به بیمار و همراهان کمک می کند تا در صورت بروز مشکل، واکنش مناسبی داشته باشند.
سرم تراپی چیست؟
سرم تراپی یا درمان وریدی (IV Therapy) روشی است که در آن مایعات، الکترولیت ها و در صورت نیاز داروهای تجویزشده، از طریق رگ وارد جریان خون می شوند. این روش زمانی کاربرد دارد که بدن به دریافت مایعات و الکترولیت نیاز داشته باشد یا مصرف خوراکی مایعات و داروها کافی یا امکان پذیر نباشد. کم آبی ناشی از اسهال و استفراغ شدید، از جمله شرایطی است که ممکن است پزشک برای درمان آن سرم تراپی را تجویز کند.
کاربرد سرم تراپی با توجه به وضعیت جسمی بیمار، علت بیماری و نوع محلول یا داروی تجویزشده متفاوت است. مهم ترین کاربردهای آن عبارت اند از:
– جبران کم آبی بدن: جایگزینی مایعات از دست رفته در اثر اسهال، استفراغ یا برخی شرایط پزشکی.
– تنظیم الکترولیت ها: کمک به اصلاح اختلالات الکترولیتی مانند کاهش یا افزایش غیرطبیعی سدیم و پتاسیم، بر اساس ارزیابی پزشکی.
– تزریق وریدی داروها: رساندن برخی داروها به جریان خون از طریق سرم یا مسیر وریدی، در صورت تجویز پزشک.
– تامین مایعات و مواد مغذی: در شرایط خاص که بیمار امکان دریافت کافی مایعات یا مواد مغذی از راه خوراکی یا گوارشی را ندارد، ممکن است محلول های تخصصی وریدی تجویز شوند.
سرم تراپی در تمامی بیماری ها مانند شیمی درمانی، دیالیز استفاده می شود.به نقل از سایت shafagostarshiraz:
سرم دارویی مایع حاوی مقادیر متفاوتی الکترولیت است که به عنوان تزریق داخل وریدی برای درمان یا پیشگیری از بسیاری از بیماری ها برای افراد استفاده میشود.
تزریق داخل وریدی یک روش درمانی ساده، ایمن و متداول است که به دلیل ورود سریع و مستقیم به جریان خون و اندام ها باعث جذب بالای 90 درصد میشود و همواره یکی از مناسب ترین روش های تزریق به شمار میرود. در ادامه قصد داریم چند نمونه از مزایای مهم آن را به اختصار بیان کنیم.
وسایل موردنیاز برای تزریق سرم در منزل
پیشنهاد می شود برای تزریق سرم، از مراکز درمانی استفاده شود. اما اگر میخواهید که تزریقات را در منزل انجام دهید، باید یک سری از وسایل را آماده کنید تا نحوه تزریق سرم به درستی و با رعایت نکات ایمنی انجام شود تا ضمن اینکه سرم تراپی به درستی انجام شود به بهبود بیماری شما کمک کند.
- سرم
نوع و حجم سرم (مانند سرم نرمال سالین، دکستروز، یا هر نوع خاص دیگری) بر اساس تجویز پزشک.
- خط وریدی یا به اصطلاح عامه ست سرم (IV Catheter)
این لوله بهمنظور انتقال مایعات از سرم به داخل ورید استفاده میشود.
- الکل ضدعفونیکننده
شامل الکل ایزوپروپیل (70%) یا مواد ضدعفونیکننده دیگر برای تمیز کردن محل تزریق.
- دستکش پزشکی
برای حفظ بهداشت و جلوگیری از عفونت.

- سوزنهای تزریقی
برای خارج کردن محتویات سرم (انواع مختلفی موجود است: آنژیوکت، اسکالپ وین، cv line )
- دستگاه پمپ تزریق (اختیاری)
در صورت نیاز به کنترل دقیق مقدار تزریق، این دستگاه میتواند استفاده شود.( عموما برای بیماران فشار خونی استفاده می شود.)
- لوازم جانبی
باند یا نوار چسب برای ثابتکردن خط وریدی، گاز استریل، و قوطی زباله برای دور انداختن وسایل یکبار مصرف.

مراحل سرم تراپی در منزل
سرم تراپی یکی از خدمات تزریقات در منزل است که باید با تجویز پزشک و توسط فرد متخصص انجام شود، زیرا هنگام سرم تراپی اگر نکات بهداشتی رعایت نشود امکان احتمال عفونت وجود دارد. به همین دلیل باید تحت نظارت پزشکی انجام شود. در اینجا مراحل کلی سرمتراپی در منزل ارائه شده است:
1. مرحله اول آماده سازی
قبل از هر چیزی، نیاز به روشی مشخص برای تزریق سرم و همچنین تجویز پزشک برای نوع و مقدار سرم دارید. نوع و مقدار سرم تزریقی بر اساس سن، جنسیت متفاوت است.
2. جمعآوری وسایل مورد نیاز
تمامی وسایل لازم برای تزریق (مانند سرم، خط وریدی، سوزن، دستکش، و مواد ضدعفونیکننده) را آماده کنید.
3. تمیز کردن و ضدعفونی کردن فضا
یک محل مناسب برای انجام تزریق انتخاب کنید. سپس تخت یا میز تزریق را ضد عفونی کنید.
4. آمادهسازی بیمار
بیمار را در وضعیتی راحت قرار دهید، بهطوری که دسترسی به محل تزریق آسان باشد.
5. ضد عفونی کردن محل تزریق
با استفاده از پنبه یا گاز آغشته به الکل، محل تزریق (معمولاً رگهای وریدی در ساعد یا پشت دست) را بهدقت ضدعفونی کنید. با دقت، رگ وریدی مناسب را انتخاب کنید. سوزن را به آرامی و با زاویه مناسب (معمولاً 15 تا 30 درجه) وارد رگ کنید و سپس خط وریدی را در درون رگ قرار دهید. ست سرم را به سرم متصل کنید و از بسته بودن آن اطمینان حاصل کنید.

6. تدبیر دوز و سرعت تزریق
اگر از پمپ تزریق استفاده میکنید، جریان را بر اساس تجویز پزشک تنظیم کنید. اگر نه، میتوانید با استفاده از کالیپرروی لوله، سرعت تزریق را کنترل کنید.
7. انتظار برای پایان سرم
نحوه قطع سرم به اینگونه است که با قطع سرم ابتدا چسب را از دست جدا کرده و سپس آنژیوکت را خارج کرده و محل تزریق را برای جلوگیری از کبود شدن با پنبه خشک فشار دهید.
انواع سرم هایی که در منزل میتوان تزریق کرد
تمامی سرم ها برای تزریق به دستور و نظارت پزشک نیاز دارند، اما اگربیماری دارید که نمی توانیدآن ر ا تا مراکز درمانی ببرید و می خواهید در منزل سرم تزریق کنید. بهتراست ،سرم هایی باشد، که خطر کمتری دارند. سرم هایی که می توان در خانه تزریق کرد عبارت است از :
- سرم نرمال سالین 0.9% Sodium Chloride))
- سرم دکستروز (Dextrose)
- سرم رینگر لاکتات
- سرم های تقویتی
نکات مهم در نحوه تزریق سرم
سرم تراپی جز فرایندهای درمانی پزشکی به شمار می رود که برای انجام آن باید دقت لازم را انجام داد و تمامی مراحل را با در نظر گرفتن نکات آن انجام داد اگر سرم تراپی در منزل یا بیمارستان و مراکز درمانی انجام شود پرستار باید نکاتی از قبیل موارد زیر را درنظر بگیرند:
- توجه به دوز مناسب تزریق
- هواگیری سرم هنگام تزریق
- ضدعفونی کردن محل تزریق و لازم مورد استفاده
- اطلاع از بیماری های زمینه ای موجود
- بررسی تداخلات دارویی

تزریق سرم در منزل برای کودکان
از آنجایی که سلامت کودکان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و عموما سرم برای کودکان زمانی تجویز می شود که کودک آب زیادی از دست داده است. این کمبود آب بدن ممکن است در پی بیماری اسهال و یا استفراغ باشد. در این زمان ممکن است برای شما سرم تجویز کند. برای تزریق سرم در منزل شما باید از موسسات و افراد ماهر در زمینه رگ گیری کودکان استفاده کنید زیرا در سنین پایین رگ ها ضعیف تر هستند و به مراتب نحوه تزریق سرم در آن ها متفاوت و رگ گیری از آن ها سخت تر است.
علت پیدا نشدن رگ در بدن؟
ممکن است شما اصطلاح بد رگ بودن را در هنگام تزریق سرم شنیده باشید. گاهی اوقات افرادی که چاق هستند ممکن است رگ در قسمتهای پایین تر قرار داشته باشد و به خوبی رویت نشود و پرستار به سختی بتواند رگ را بگیرد اما در برخی از موارد رگ پیدا نمی شود عواملی وجود دارد که ممکن است سبب پیدا نشدن رگ شود که عبارت است از:
- افت فشار خون
- آسیب به دیواره رگ و انقباض عروقی
- آسیب به انتیما عروق
- عروق شکننده
- چربی زیاد روی رگ
- پوزیشن نامناسب رگ برای دست یابی به آن

علت کند رفتن سرم در رگ و قطع شدن جریان آن چیست؟
کند رفتن سرم در رگ یا متوقف شدن ناگهانی جریان آن می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. گاهی مشکل به خم شدن لوله یا بسته بودن گیره ست سرم مربوط است و گاهی جابه جایی یا مسدود شدن آنژیوکت باعث اختلال در ورود مایع به رگ می شود. تشخیص علت اهمیت دارد، زیرا ادامه تزریق با وجود مشکل در مسیر وریدی ممکن است باعث درد، تورم یا آسیب به بافت اطراف رگ شود.
علت کند رفتن سرم و راه تشخیص مشکل
| مشکل مشاهده شده | علت احتمالی | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| کند شدن جریان سرم | خم شدن لوله یا دست | بررسی وضعیت توسط پرستار |
| توقف کامل جریان سرم | انسداد مسیر یا بسته بودن گیره | بررسی مسیر تزریق توسط پرستار |
| درد و تورم محل تزریق | خروج مایع از رگ به بافت اطراف | توقف تزریق و ارزیابی محل |
| قرمزی و گرمی اطراف آنژیوکت | احتمال التهاب یا عفونت | بررسی پزشکی |
| تمام شدن مایع داخل کیسه | پایان محلول تجویز شده | تماس با پرستار برای تعیین تکلیف ادامه تزریق |
علت کند رفتن سرم در رگ چیست؟
اگر سرعت ورود مایع به رگ کمتر از مقدار مورد انتظار باشد، ممکن است یکی از عوامل زیر در آن نقش داشته باشد:
– خم شدن دست یا لوله سرم: تغییر وضعیت دست یا خم شدن لوله می تواند مسیر عبور مایع را محدود کند.
– پایین بودن کیسه سرم: اختلاف ارتفاع کیسه سرم با محل تزریق بر سرعت جریان در سیستم های ثقلی اثر می گذارد.
– جابه جایی آنژیوکت: تغییر موقعیت آنژیوکت ممکن است باعث اختلال در ورود مایع به رگ شود.
– انسداد مسیر تزریق: لخته شدن خون در مسیر آنژیوکت یا مسدود شدن لوله می تواند جریان سرم را کاهش دهد یا متوقف کند.
– مشکلات عروقی: کوچک بودن رگ، شکنندگی عروق یا شرایط جسمی بیمار ممکن است دسترسی وریدی را دشوارتر کند.
چرا جریان سرم به طور کامل قطع می شود؟
قطع شدن کامل جریان سرم ممکن است به دلیل بسته بودن گیره ست، پیچ خوردگی لوله، انسداد آنژیوکت یا جابه جایی آن از محل مناسب باشد. تمام شدن محلول داخل کیسه نیز یکی از دلایل توقف جریان است.
اگر محل تزریق دچار درد، سوزش، قرمزی یا تورم شود، احتمال دارد مایع به جای ورود به رگ وارد بافت اطراف شده باشد. در چنین شرایطی باید تزریق متوقف و وضعیت توسط پرستار بررسی شود.
اگر سرم کند رفت یا جریان آن قطع شد، چه باید کرد؟
در صورت کند شدن یا قطع جریان سرم، بیمار یا همراه او نباید سرعت تزریق را خودسرانه افزایش دهد، آنژیوکت را جابه جا کند یا مسیر آن را دستکاری کند. بهتر است موضوع به پرستار مسئول اطلاع داده شود تا مسیر تزریق و محل ورود آنژیوکت بررسی شود. در صورت بروز تورم، درد شدید، قرمزی یا سردی اندام، تزریق باید متوقف و ارزیابی پزشکی انجام شود.
مزایای تزریق سرم در منزل
اگر چه توصیه می شود که حتما تزریقهای درمانی برای جلوگیری از مشکلات تداخل دارویی و …. در مراکز درمانی انجام شود، اما سرم تراپی در منزل اگر زیر نظر موسسات برتر و پرستاران ماهر انجام شود، علاوه بر اینکه مشکلی ایجاد نمی کند بلکه می تواند مزایای زیادی از قبیل موارد زیر را داشته باشد:
- مناسب برای سالمندان و افرادی که توانایی جابه جایی ندارند
- آرامش بیشتر بیمار حین تزرق
- ذخیره زمان و انرژی
- قرار نگرفتن در معرض دیگر ویروس ها
- صرفه جویی در هزینه
چه کسانی تزریق سرم در منزل را انجام می دهند؟
تزریق سرم در منزل باید توسط پرستار آموزش دیده و دارای صلاحیت حرفه ای انجام شود. انتخاب نوع سرم، بررسی وضعیت بیمار و تنظیم سرعت تزریق نیز باید مطابق تجویز پزشک باشد. برای دریافت این خدمات می توان از مراکز معتبر پرستاری کمک گرفت. برخی روش های دیگر تزریقی نیز با اهداف متفاوتی انجام می شوند. برای مثال، تزریق پی آر پی یکی از روش های درمانی است که در آن از پلاسمای غنی از پلاکت خون خود فرد استفاده می شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هنگام سرم تراپی درد شدید، تورم، قرمزی، گرمی یا ترشح در محل ورود آنژیوکت مشاهده شد، باید تزریق متوقف و محل توسط فرد متخصص بررسی شود. تب، لرز یا انتشار قرمزی در اطراف محل تزریق نیز می تواند نشانه عفونت باشد.
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه، تورم ناگهانی صورت یا اختلال هوشیاری، باید فورا از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
تجربه و توصیه پرستاری در سرم تراپی منزل
در مراقبت های پرستاری، یکی از مشکلاتی که ممکن است هنگام سرم تراپی مشاهده شود، کند شدن یا قطع شدن جریان مایع است. در چنین شرایطی، پرستار ابتدا وضعیت لوله، محل آنژیوکت و نشانه های احتمالی التهاب یا نشت مایع به بافت را بررسی می کند.
توصیه می شود بیمار هنگام تزریق، دست خود را تا حد امکان در وضعیت ثابت و راحت نگه دارد و در صورت احساس درد، سوزش یا مشاهده تورم، موضوع را بلافاصله به پرستار اطلاع دهد. همچنین همراه بیمار نباید برای افزایش سرعت سرم یا باز کردن مسیر مسدودشده، تجهیزات تزریق را دستکاری کند
سخن آخر
سرم تراپی یکی از راحت ترین و در عین حال بهترین روش درمانی می باشد که در چند دهه اخیر توسط پزشکان استفاده می شود. عموما سرم تراپی در مراکز درمانی انجام می شود و تعداد افراد کمی هستند که کلاسهای آموزش سرم زدن را رفتند و می توانند سرم تراپی در منزل را انجام دهند. اما پیشنهاد ما به شما این است که اگر برای تزریق سرم به مراکز درمانی استفاده نمی کنید از شرکتهایی کمک بگیرید که خدمات تزریق سرم در منزل را انجام می دهند.
سوالات متداول





